مشکلات لگنی در زنان به شرایطی گفته میشود که در آن بخش های مختلف از جمله رحم، تخمدان ها، مثانه و یا واژن و حتی عضلات کف لگن دچار مشکلات و اختلالات گسترده شده اند که می تواند شرایط فیزیکی و عملکردی بدن را تغییر دهد.
به طور کلی مشکلات لگنی در بانوان طیف گسترده ای از اختلالات است که هر کدام بنا به دلایل مختلف اتفاق افتاده و درمان های متفاوتی دارند.
آناتومی لگن
آناتومی لگن شامل چندین استخوان، اندام های داخلی، عروق اعصاب و عضلات است که در بخش میانی بدن قرار می گیرد.
تمامی اعضای لگن در افراد نقش مهمی در سلامت ادرار، دفع صحیح، رابطه جنسی سالم و باروری دارد.
اگر بخواهیم آناتومی لگن را به طور مختصر توضیح دهیم باید ابتدا به بخش استخوانی لگن پرداخت که دارای ۴ بخش اصلی می باشد.
قسمت عضلانی کف لگن بخش مهمتری در ناحیه لگن است که در کنترل ادرار و مدفوع و تثبیت اندام های داخلی نقش بسیار مهمی دارد.
اندام هایی که در ناحیه لگن قرار می گیرند شامل مثانه، رحم، واژن، تخمدان ها و لوله های فالوپ است که البته در این بخش راست روده یا رکتوم نیز قرار می گیرد.
در ناحیه لگن، عروق و اعصاب حساس و خونرسان قرار دارند که این شبکه عصبی کنترل حرکت و حس کف لگن را بر عهده دارد.
اختلالات لگن چیست؟
اختلالات لگن به معنی بروز مشکلات و بیماری هایی است که می تواند در عضلات، استخوان ها، رباط ها، اندام های داخلی یا اعصاب لگن اتفاق بیفتد.
بخشی از این اختلالات ساختاری یا مکانیکی هستند که به شکل افتادگی اندام های لگنی یا درد و ناهماهنگی در حرکات لگن پدیدار میشود.
اگر اختلالات لگن، التهابی و عفونی تشخیص داده شوند به این معناست که فرد به عفونت باکتریایی رحم مبتلا شده که تاثیر آن بر تخمدان ها و لوله های فالوپ منجر به ناباروری میشود.
البته از اختلالات التهابی و عفونی در ناحیه لگن باید به آندومتریوز اشاره کرد که سبب دردهای شدید لگن و مشکلات باروری میشود.
بخش دیگری از اختلالات لگن مستقیماً مرتبط با عضلات کف لگن است.
اگر این عضلات ضعیف شوند یا دچار اسپاسم و تنش باشند بیاختیاری ادرار یا مدفوع رخ داده و علاوه بر درد مزمن دشواری در رابطه جنسی را ایجاد می کند.
اختلالات لگن گاهی عملکردی هستند به گونه ای که فرد دچار بی اختیاری ادرار یا مدفوع شده یا سندروم مثانه تحریک پذیر و روده تحریک پذیر سلامت آنها را به خطر می اندازد.
انواع اختلالات لگن
با توجه به اینکه اختلالات لگنی طیف وسیعی از مشکلات هستند در ادامه بخشی از آنها را با جزئیات بررسی خواهیم کرد.
بی اختیاری ادرار و مدفوع
یکی از شایع ترین اختلالات لگنی بیاختیاری افراد در دفع ادرار است، اگر فرد دچار بیاختیاری ادرار استرسی شود معمولا بر اثر فشار فیزیکی مثل سرفه یا دویدن ممکن است نشت یا ریزش ادرار را تجربه کنند.
در حالی که بیاختیاری اضطراری تمایل ناگهانی فرد به دفع است و اگر این عوارض به صورت ترکیبی اتفاق بیفتد فرد شرایط بحرانی تری را تجربه می کند.
علت اصلی این اختلال لگنی آسیب های عصبی، زایمان، یائسگی یا ضعف عضلات است.
افتادگی مثانه
افتادگی مثانه نوعی اختلال در عملکرد لگن است، اگر اندام های داخلی به دلیل ضعف بافت ها به سمت پایین کشیده شوند اصطلاحاً به آن افتادگی اندام لگنی می گویند.
معمولاً افتادگی مثانه به داخل واژن را سیستوسل می گویند و بیرون زدگی دیواره راست روده به سمت واژن را رکتوسل می نامند.
پایین آمدن واژن مشکلی مشابه با افتادگی رحم است که بر اثر افزایش سن، یائسگی، چاقی یا زایمان متعدد رخ می دهد.
رکتوسل
اگر افتادگی دیواره راست روده اتفاق بیفتد یا بخشی از آن به صورت بیرون زدگی به سمت واژن حرکت کند رکتوسل اتفاق افتاده است.
پزشکان متخصص مانند دکتر شیوا سیه بازی علت اصلی این عارضه را یبوست مزمن، زایمان های پیوسته یا افزایش سن می دانند که تنها راه درمان آن فیزیوتراپی استفاده از وسایل حمایتی یا جراحی است.
گرفتگی عضلات کف لگن
شاید تصور کنید که گرفتگی و اسپاسم در عضلات کف لگن مسئله ای نگران کننده نیست اما زمانی که این تغییرات و انقباضات به طور مداوم تکرار میشود افراد شرایط سختی را تجربه می کنند که معمولا با دردهای لگنی، سختی در رابطه جنسی و یا یبوست عملکردی مواجه خواهند شد.
ضعف عضلات کف لگن
زمانی که ضعف عضلات کف لگن اتفاق می افتد افراد توانایی خود را برای کنترل ادرار و مدفوع از دست می دهند.
مهمترین علائم ضعف در این عضلات درد پایین شکم، افتادگی یا بیاختیاری است که برای درمان فرد نیاز به تکرار تمرینات کگل، فیزیوتراپی و تحریک الکتریکی عضلات دارد.
مشکلات اندام های داخلی لگن
بخشی از اختلالات لگنی مربوط به مشکلاتی میشود که در عملکرد اندام های داخلی اتفاق می افتد به عنوان مثال اگر مشکلاتی مثل کیست در ناحیه تخمدان ها اتفاق بیفتد عملکرد طبیعی رحم را مختل می کند.
مشکلات می تواند مربوط به عملکرد روده ها و یا بروز یبوست باشد یا اختلال در وضعیت روده شانس ابتلا به سندروم روده تحریک پذیر را افزایش می دهد.
افتادگی اندام لگنی
یکی از شایع ترین مشکلات لگنی در بین زنان افتادگی اندام های داخلی است.
اندام های حساسی مثل رحم یا مثانه ممکن است در صورت عدم رسیدگی به موقع و بروز مشکلات جدی دچار افتادگی شده و از جایگاه اصلی خود به سمت پایین کشیده میشوند.
مشکلات جنسی
یکی از مشکلات جدی پس از بروز اختلالات لگنی آسیب ها و مشکلات جنسی است.
اگر اختلالات لگن اتفاق بیفتد فرد ممکن است هنگام دخول درد زیادی تجربه کرده یا دچار انقباضات غیر ارادی و واژینیسموس میشود.
نشانه های هر کدام از اختلالات لگن چیست؟
در ادامه به بررسی نشانه های هر کدام از اختلالات لگن میپردازیم.
- بی اختیاری ادرار استرسی: چنین عارضه ای با مشکلات شایعی همراه است که معمولاً حس فشار در لگن اتفاق افتاده و نشت ادرار هنگام سرفه، عطسه، خندیدن یا ورزش کردن رخ می دهد.
- بیاختیاری ادرار اضطرابی: در این نوع بی اختیاری ادراری فرد نیاز فوری به تخلیه ناگهانی ادرار دارد که معمولاً دچار تکرر ادرار شده و بیش از ۸ بار در روز به تخلیه مثانه نیاز دارند.
- بیاختیاری مدفوع: نشانه مهم بی اختیاری مدفوع احساس تخلیه ناکامل روده است که با نشت گاز یا مدفوع ناخواسته همراه است و فرد نیاز فوری به دفع خواهد داشت.
- افتادگی مثانه: نشانه افتادگی مثانه یا سیستوسل دردهای لگنی و یا مشکل در شروع ادرار کردن است که معمولاً با احساس سنگینی در ناحیه واژن همراه بوده یا برآمدگی قابل لمس در واژن دارند.
- افتادگی رکتوسل: چنین عارضه ای با نشانه هایی مثل حس انسداد در حین اجابت مزاج همراه است و فرد نیاز به فشار دادن واژن برای دفع مدفوع دارد.
در حالی که این افراد نشانه هایی مثل یبوست مزمن یا تخلیه ناکامل را تجربه می کنند. - افتادگی رحم: نشانه افتادگی رحم ناراحتی فرد هنگام ایستادن در طولانی مدت است.
البته در موارد شدیدتر علاوه بر حس سنگینی در واژن حس بیرون زدگی هم دارند که ممکن است فرد با کمردرد مبهم یا مشکلات جنسی هم مواجه شود. - گرفتگی و اسپاسم عضلات: در صورتی که افراد دچار اسپاسم عضلات در ناحیه لگن شوند درگیر دردهای لگنی مزمن شده و این درد هنگام مقاربت نیز وجود دارد.
- ضعف عضلات: ضعف عضلات لگن با نشانه هایی مثل بی اختیاری احساس، شل بودن واژن یا بی ثباتی لگن همراه است.
- مشکل در اندام های داخلی: اگر مشکلی در اندام های داخلی لگن اتفاق بیفتد و عفونت یا آندومتریوز رخ دهد فرد نشانه هایی مثل درد شدید قاعدگی را تجربه کرده یا درد حین و بعد از رابطه جنسی رخ می دهد.
البته احتمالا نشانه هایی مثل اختلال گوارشی، نفخ یا یبوست را هم مشاهده می کنند. - مشکلات جنسی: اگر مشکلات جنسی ناشی از اختلالات لگنی باشد افراد دچار کاهش میل جنسی شده و احتمال بروز واژینیسموس یا درد هنگام دخول وجود دارد.
روش های تشخیص انواع اختلالات لگن
- بررسی تاریخچه پزشکی بیماران
- دریافت شرح حال کامل از افراد
- معاینه فیزیکی و معاینات لگنی
- انجام تست های عملکردی
- آزمایشات پیشرفته
- تصویربرداری و آندوسکوپی
چه دلایلی باعث بروز انواع اختلالات لگن می شوند؟
مهمترین دلایل بروز اختلالات لگنی آسیب هایی است که به بافت ها و عصب ها وارد میشود، معمولاً چنین تغییراتی در دوران بارداری و زایمان بسیار شایع است.
ممکن است چنین اختلالاتی با افزایش سن و تغییرات یائسگی رخ دهد، البته زمانی که فشارهای مزمن مثل سرفه، یبوست یا چاقی به بخش داخلی شکم وارد میشود احتمالاً در ساختار لگن نیز مشکلاتی ایجاد میشود.
با وجود عوامل ژنتیکی و ساختاری بروز مشکلات لگنی چندان دور از انتظار نیست.
البته کسانی که جراحی های لگنی انجام می دهند و سبک زندگی نامناسبی دارند هم ممکن است در معرض اختلالات لگنی قرار بگیرند.
در بروز چنین اختلالاتی بیماری های سیستم عصبی نیز نقش مهمی دارند.
روش های درمان انواع اختلالات لگن
برای درمان انواع اختلالات لگنی روش های درمانی متفاوتی وجود دارد که مهمترین آنها به شرح زیر است:
- فیزیوتراپی و توانبخشی
- انجام تمرینات کگل
- درمان های دارویی و هورمونی
- استفاده از وسایل کمکی و دستگاه های مکانیکی
- تغییرات سبک زندگی
- مدیریت وزن
- روش های مداخله ای
- جراحیهای تخصصی
